W centrum Ciechanowa, przy ulicy Księdza Piotra Ściegiennego, stoi późnogotycki kościół, który pamiętą czasy książąt mazowieckich. To świątynia pod wezwaniem Narodzenia Najświętszej Maryi Panny, należąca do parafii św. Józefa – najstarszej w mieście. Wzniesiona z cegły i kamieni narzutowych w pierwszej połowie XVI wieku, przetrwała pożary, najazdy szwedzkie i napoleońskie wojska. Dziś to żywy zabytek gotyku mazowieckiego i jedno z tych miejsc, które warto zobaczyć nie tylko dla architektury, ale przede wszystkim dla atmosfery i historii zapisanej w każdym kamieniu.
- wspaniała późnogotycka architektura
- bogata historia i tradycja
- unikalne sklepienia gwiaździste
- malownicza lokalizacja na wzgórzu
- spokojna atmosfera sprzyjająca refleksji
Historia kościoła farnego w Ciechanowie
Początki parafii w Ciechanowie sięgają XII wieku, choć obecna murowana świątynia powstała znacznie później. Wcześniejsze drewniane kościoły spłonęły – ostatni w 1476 roku. Budowę obecnej fary rozpoczęto około 1515 roku i ukończono dekadę później. Konsekracji dokonał biskup płocki Andrzej Noskowski w 1551 roku, a za jego czasów świątynia posiadała aż jedenaście ołtarzy, nad którymi pieczę sprawowały lokalne cechy rzemieślnicze.
Kościół wzniesiono obok średniowiecznego grodziska, które już w 1065 roku było wzmiankowane w dokumentach. To właśnie ta lokalizacja – na wzgórzu, w samym sercu miasta – sprawiła, że świątynia stała się nie tylko miejscem kultu, ale też punktem orientacyjnym dla mieszkańców.
Podczas wojen szwedzkich w 1657 roku kościół został poważnie zniszczony. Francuzi w czasie kampanii napoleońskiej w 1807 roku urządzili w świątyni piekarnię, a Niemcy podczas I wojny światowej – szpital wojskowy.
Mimo burzliwych dziejów budowla przetrwała. W 1781 roku przeprowadzono pierwszy gruntowny remont. Kolejne prace remontowe miały miejsce w XIX wieku, a w latach 1913-1920, według projektu architekta Stefana Szyllera, świątynia zyskała charakterystyczne sklepienia gwiaździste. Po II wojnie światowej konieczny był kolejny remont, który trwał od 1946 do 1954 roku.
Architektura późnogotyckiej świątyni
Kościół reprezentuje styl późnogotycki, typowy dla mazowieckiej architektury sakralnej. Wzniesiony z cegły na planie krzyża, z użyciem dużych głazów narzutowych w dolnych partiach murów. Trzynawowa konstrukcja z nawą środkową wyższą od bocznych to rzadkość wśród starych kościołów na Mazowszu.
Mury wzniesiono z cegły wypalanej w układzie gotyckim z przyporami, a w górnych partiach użyto cegieł zwanych zendrówkami, ułożonych w geometryczne wzory. Wnętrza są otynkowane i pomalowane na biało, co nadaje świątyni efekt lekkości i przestronności. Na przecięciu nawy głównej z transeptem znajduje się niewielka wieżyczka – sygnaturka. Gotyckie ceglane szczyty kościoła są bogato zdobione.
Świątynia posiada dwie boczne kaplice transeptowe: późnogotycką Męki Pańskiej oraz południową kaplicę św. Anny, przebudowaną w XIX wieku. W latach 70. i 80. XX wieku dokonano przebudowy prezbiterium według wymogów liturgicznych po Soborze Watykańskim II.
Co zobaczyć we wnętrzu fary
Wnętrze kościoła kryje liczne pamiątki historyczne. Zachował się krzyż z belki tęczowej pochodzący z XVI wieku oraz dwie kropielnice granitowe, prawdopodobnie z XIV wieku. Można też zobaczyć krucyfiks z pierwszej połowy XVII wieku.
Szczególną uwagę zwraca nagrobek Stanisława Szczurzyńskiego z 1556 roku, umieszczony w nawie głównej. Płaskorzeźba przedstawia rycerza w zbroi w naturalnej wielkości – to jeden z niewielu zachowanych renesansowych nagrobków w regionie.
W 1985 roku wykonano marmurową posadzkę, a trzy lata później świątynia otrzymała miedziane pokrycie dachu. W bocznej kaplicy Matki Bożej artyści malarze pod przewodnictwem profesora Wiktora Zina z Politechniki Krakowskiej uwiecznili na ścianach postacie i wydarzenia z życia Kościoła polskiego, diecezji płockiej i parafii farnej. W latach 1992-1995 odnowiono polichromie, a kolejny remont w 2012 roku przywrócił świątyni dawny blask.
Obok kościoła do połowy XIX wieku znajdował się cmentarz grzebalny. Dziś w tym miejscu wznosi się neogotycka dzwonnica z 1889 roku, murowana z cegły na planie prostokąta z kolistymi przezroczami w górnej kondygnacji.
Neogotycka dzwonnica na Farskiej Górze
Na szczycie Farskiej Góry, w pobliżu kościoła, stoi neogotycka dzwonnica wzniesiona w 1889 roku. Budowla murowana z cegły, z przyporami i sterczynowymi szczytami, pokryta dwuspadowym dachem. Dzwonnica stanowi integralną część zespołu kościelnego i została uznana za zabytek.
Pod Górą Farską w 2009 roku wzniesiono ołtarz polowy z pomnikiem św. Jana Pawła II, który służy podczas uroczystości plenerowych i większych zgromadzeń wiernych.
Dla kogo jest ten kościół
Fara w Ciechanowie to miejsce przede wszystkim dla miłośników historii i architektury sakralnej. Gotycka konstrukcja, zachowane elementy wyposażenia z różnych epok i bogata historia sprawiają, że zwiedzanie może zająć od 30 minut do godziny, w zależności od zainteresowania detalami.
Świątynia jest czynnym kościołem parafialnym, więc warto wybrać się tam poza godzinami mszy świętych, żeby spokojnie obejrzeć wnętrze. To także dobre miejsce dla rodzin z dziećmi, które uczą się historii Polski – opowieści o wojnach szwedzkich, napoleońskich czy działaniach wojennych I wojny światowej nabierają tu realnego wymiaru.
Osoby zainteresowane architekturą znajdą tu przykład dobrze zachowanego gotyku mazowieckiego, z charakterystycznymi cechami konstrukcyjnymi i detalami zdobniczymi. Fotografie amatorzy docenią zarówno zewnętrzne detale architektoniczne, jak i białe wnętrza ze sklepieniami gwiaździstymi.
Informacje praktyczne – jak zwiedzać farę w Ciechanowie
Kościół znajduje się przy ulicy Księdza Piotra Ściegiennego 11 w centrum Ciechanowa. Dojazd jest prosty – można dojechać komunikacją miejską lub zaparkować w pobliżu centrum miasta.
Godziny otwarcia: Kościół jest otwarty codziennie, ale warto planować wizytę poza godzinami nabożeństw. W niedziele msze święte odbywają się o 7:00, 8:30, 10:00, 11:30, 16:00 i 18:00. W dni powszednie o 6:30, 7:00, 8:30 i 18:00. Kancelaria parafialna czynna jest od poniedziałku do piątku w godzinach 9:00-10:00 i 16:00-17:00, w soboty 9:00-12:00.
Ceny: Wstęp do kościoła jest bezpłatny. Można zostawić ofiarę na tacę lub przy wyjściu.
Czas zwiedzania: Na spokojne obejrzenie wnętrza warto przeznaczyć 30-45 minut. Jeśli chce się zobaczyć także dzwonnicę i okolice Farskiej Góry, można doliczyć kolejne 15-20 minut.
Dojazd: Z dworca PKP w Ciechanowie do kościoła jest około 1,5 km – można dojść pieszo w 15-20 minut lub dojechać autobusem komunikacji miejskiej. Dla kierowców dostępne są miejsca parkingowe w centrum miasta.
Warto połączyć wizytę w farze ze spacerem po centrum Ciechanowa – w okolicy znajdują się inne zabytki, w tym pozostałości grodziska i muzeum.