Kościół św. Tekli w Ciechanowie to gotycka świątynia z początku XVI wieku, która od ponad pięciuset lat dominuje w tej części miasta. Stoi przy ulicy Augustiańskiej i choć nie jest to najgłośniejsza atrakcja turystyczna regionu, to dla miłośników średniowiecznej architektury i historii Mazowsza stanowi wartościowy punkt na mapie. Warto zajrzeć tu zwłaszcza wtedy, gdy w okolicy zwiedzamy inne zabytki Ciechanowa – choćby pobliską starówkę czy ruiny zamku książąt mazowieckich.
- gotycka architektura z XVI wieku
- późnobarokowy ołtarz główny
- unikalne organy z XIX wieku
- cenne rokokowe relikwiarze
- bliskość innych zabytków Ciechanowa
Historia kościoła – od augustianów do czasów współczesnych
Początki tej świątyni sięgają średniowiecza, choć nie tak dalekiego, jak głosi lokalna legenda. Błędnie datowano budowę na 1354 rok, tymczasem pierwsze wzmianki o wznoszeniu murowanego kościoła pochodzą z lat 1511, 1513 i 1515. Budowano go jako trzynawową bazylikę w stylu gotyckim, a przy robotach pracował murator Maciej – jego podpis i gmerk zachowały się na cegłach. Historycy podejrzewają, że to Maciej Baran, mistrz murarski z Ciechanowa wspominany w dokumentach z 1522 roku.
Wcześniej, jeszcze w XIV wieku, stał tu drewniany kościół pod wezwaniem św. Marcina. Sprowadził do Ciechanowa augustianów-eremitów książę mazowiecki Ziemowit III, a zakonni bracia wznieśli pierwszą świątynię około 1372 roku. To właśnie augustianie przez wieki związani byli z tym miejscem – przy kościele funkcjonował ich klasztor, najpierw drewniany, potem murowany.
Największe zniszczenia przyszły w połowie XVII wieku podczas wojen szwedzkich. Zniszczono wówczas nawy boczne, a budowla straciła swój pierwotny, monumentalny charakter. W XVIII stuleciu, tam gdzie znajdowała się prawa nawa boczna, dobudowano murowany klasztor. Kolejne odnowienie nastąpiło w połowie XIX wieku staraniem księdza Sumowskiego, a w latach dwudziestych XX wieku powstała polichromia według projektu Władysława Drapiewskiego.
Kasata klasztoru augustianów w 1864 roku zakończyła wielowiekową obecność zakonu w Ciechanowie. Od tego czasu kościół przeszedł pod zarząd parafii świeckiej.
Co zobaczyć we wnętrzu świątyni
Wchodząc do środka, uwagę zwraca późnobarokowy ołtarz główny z obrazem Matki Boskiej oraz barokowa ambona. To elementy, które przetrwały burzliwe dzieje świątyni i nadają jej wnętrzu charakteru. Zachowały się też stalle prawdopodobnie z XVII wieku, odnowione w XX stuleciu, oraz ławki z XVIII wieku.
Ciekawostką są organy – siedmiogłosowy instrument zbudował w 1877 roku Józef Szymański z Warszawy na zlecenie eksaugustianina, księdza Edwarda Piotra Gumowskiego. Restaurację organów przeprowadziła w 1933 roku fabryka Wacława Biernackiego z Warszawy. Prospekt organowy wykonano w stylu regencji w drugiej ćwierci XVIII wieku.
We wnętrzu znajdują się też cenne zabytki sakralne: dwa rokokowe drewniane relikwiarze kartuszowe św. Krescencjusza i św. Wiktora z trzeciej ćwierci XVIII wieku, gotycki krucyfiks z początku XVI wieku oraz kolejny z XVII stulecia. Są też sześć cynowych lichtarzy – wszystkie te elementy składają się na bogate wyposażenie, które przetrwało wieki.
Architektura – gotyk w cegle i kamieniu
Z zewnątrz kościół prezentuje się jako klasyczna gotycka budowla zorientowana na wschód. Wzniesiono ją z cegły w tradycyjnym układzie gotyckim, z zastosowaniem zendrówki układanej w romb oraz kamieni polnych w fundamentach. Po zniszczeniach z czasów wojen szwedzkich świątynia straciła swój trzynawowy układ – dziś to jednonawowa budowla o znacznie skromniejszych rozmiarach niż pierwotnie.
Zachodni szczyt został przemurowany po drugiej wojnie światowej podczas gruntownej restauracji. Przy kościele stoi neogotycka brama, którą odrestaurowano niedawno – przestrzeń wokół świątyni jest uporządkowana i zadbana.
Cegły użyte do budowy kościoła noszą gmerki muratora Macieja – to rzadki przykład średniowiecznego „podpisu” budowniczego zachowanego do dziś.
Parafia św. Tekli – nowa historia od 1977 roku
Chociaż kościół ma ponad pięćset lat, parafia pod wezwaniem św. Tekli jest stosunkowo młoda. Biskup płocki Bogdan Sikorski utworzył przy tym kościele samodzielny ośrodek duszpasterski w 1975 roku, a dwa lata później – 12 października 1977 roku – erygował nową parafię. Pierwszym proboszczem został ksiądz Zenobiusz Mosakowski, wieloletni prefekt w Ciechanowie, który funkcję pełnił do 1980 roku.
Gruntownej restauracji dokonał kolejny proboszcz, ksiądz Ludomir Kokosiński. Za jego kadencji zbudowano piętrową plebanię i przeprowadzono remonty innych budynków parafialnych. Od 2009 roku proboszczem jest ksiądz Wojciech Hubert, który zaangażował się w odrestaurowanie neogotycznej bramy oraz uporządkowanie okolicy świątyni.
Dla kogo to miejsce i ile czasu przeznaczyć na wizytę
Kościół św. Tekli to propozycja przede wszystkim dla osób zainteresowanych historią i architekturą sakralną. Jeśli ktoś planuje zwiedzanie Ciechanowa, warto włączyć tę świątynię do trasy – znajduje się niedaleko centrum miasta, przy ulicy Augustiańskiej 3. Nie jest to jednak obiekt z przewodnikami czy specjalnie przygotowaną trasą turystyczną – to przede wszystkim czynny kościół parafialny.
Samo zwiedzanie wnętrza zajmie około 20-30 minut. Warto przyjść poza godzinami mszy świętych, żeby spokojnie obejrzeć wyposażenie i architekturę. Rodziny z małymi dziećmi mogą być rozczarowane – to nie jest interaktywna atrakcja, lecz miejsce do cichego oglądania i refleksji.
Informacje praktyczne – godziny, dojazd, kontakt
Wstęp do kościoła jest bezpłatny – można wejść i obejrzeć wnętrze w godzinach otwarcia świątyni. Kancelaria parafialna czynna jest od poniedziałku do soboty w godzinach 15:30-16:30.
Msze święte odbywają się:
- W niedziele: 7:00, 8:30, 10:00, 11:30, 13:00, 17:00
- W dni powszednie: 7:00 i 17:00 (w piątek o 15:00)
- W święta wypadające w dni robocze: 7:00, 10:00, 17:00
Adres: ul. Augustiańska 3, Ciechanów
Telefon kontaktowy: 23 672 22 56 lub 504-944-796
Strona internetowa: parafiaswtekli.pl
Jak dojechać: Kościół znajduje się w centrum Ciechanowa, łatwo dostępny pieszo z większości punktów w mieście. Można dojechać samochodem – w okolicy są miejsca parkingowe, choć w godzinach szczytu bywa ciasno. Komunikacja miejska również dociera w pobliże – warto sprawdzić rozkład jazdy autobusów przed wizytą.
Zwiedzając Ciechanów, można połączyć wizytę w kościele św. Tekli z innymi atrakcjami miasta – zamkiem książąt mazowieckich, starówką czy Muzeum Szlachty Mazowieckiej. Wszystkie te miejsca znajdują się w niewielkiej odległości od siebie, co pozwala na wygodne zwiedzanie w ciągu jednego dnia.